Ilham toxti yéqinqi paaliyetliri sewebidin yene agahlandurushqa uchridi

RFA-Uyghur      Muxbirimiz méhriban

2012-08-09

Igiligen uchurlardin melum bolushiche, xitay dairiliri «uyfurbiz» torining sahibi ilham toxtini, «uyfurbiz» tor békitide yéqindin buyan élan qilinghan maqaliler we uning uyghurlar uchrawatqan diniy bésim heqqidiki inkasliri seweblik agahlandurghan.

AFP

Ilham toxti ependi léksiyige kirishtin burun sirtni közetmekte. 2010-Yili 12-Iyun béyjingda.

Radiomiz igiligen uchurlardin melum bolushiche, béyjing merkizi milletler uniwérsitétining dotsénti, «uyfurbiz» torining sahibi ilham toxti ependi, 8-Awghust küni xitayning dölet amanliqini qoghdash xadimliri teripidin «chay ichish» namida élip kétilip yene soraq qilinghan.

Ehwaldin xewerdar kishilerning inkas qilishiche, ilham toxti ependining bu qétim xitay dölet amanliqini qoghdash xadimliri teripidin «chay söhbiti»ge élip kétilishi ilham toxti ependining yéqinqi paaliyetliri hem «uyfurbiz» torining xelqara tor békitide élan qilinghan xitaydiki diniy cheklimiler heqqidiki xewerler sewebidin iken.

Ilham toxti ependi sahibliqidiki «uyfurbiz» torining xelqara tor békitining yéqinqi xewerliride, bu yil ramizan kirgendin buyan uyghur élide barghanche kücheytiliwatqan türlük diniy cheklimiler hem uyghurlar uchrawatqan türlük bésimlar heqqidiki xelqara metbuatlarning xewerliri köchürüp bésilghan.

Bu yil ramizan mezgilide uyghurlarning diniy étiqadi chekliniwatqan türlük belgilimiler xelqara metbuatlar hem kishilik hoquq teshkilatlirining uyghurlarning diniy étiqad erkinliki mesiliside xitayni tenqidlishige seweb bolghan idi. Uyghurlarning ramizan tutushi chekliniwatqanliqi heqqidiki xelqara metbuat xewerliri hem kishilik hoquq teshkilatlirining eyibleshliri xitay dairilirining diqqitini qozghighan bolup, uyghur aptonom rayonluq hökümetning bayanatchisi xu xenming qatarliqlar, «ramizan mezgilide hökümet kadirliri hem oqutquchi-Oqughuchilarning salametlikini asrash üchün, hökümet xizmitidikilerning roza tutmasliqi teshebbus qilinghanliqi» ni tekitlep, bu belgilimilerning hergizmu mejburlash xaraktérini almighanliqini eskertken.

Xitayning «yershari waqit géziti» ning 8-Awghusttiki inglizche xewiridimu uyghurlarning diniy étiqadining cheklimige uchrimighanliqi tekitlinip, «uyfurbiz» torining 7-Awghust élan qilghan, dairilerning 20-Iyuldin bashlap ot apitining aldini élish bahaniside uyghur élidiki bir qisim meschitlerni közitiwatqanliqi heqqidiki xewirige inkas qayturulghan. «Yershari waqit géziti» ning xewiride, ghulja ot öchürüsh idarisidiki axbarat xadimi lyang sining éytqanliridin neqil élinip, uyghur élining ghulja shehiri qatarliq jaylardiki meschitlerde élip bérilghan ot öchürüsh meshiqliride héchqandaq siyasiy meqset yoqluqi, bu paaliyetlerning peqet daimliq ot apitidin mudapielinish tedbirlirining biri ikenliki tekitlengen. Yer shari waqti gézitining xewiride yene, «uyfurbiz tori bölgünchilik paaliyetliri bilen shughullinidighan tor» dep eyiblengen.

Emma, mezkur xewerge yézilghan inkaslarning biride, xitay hökümitining namaz oquluwatqanda ot öchürüsh manéwiri élip bérilghanliqidin ibaret saxta seweblirige héchkimning ishenmeydighanliqi körsitilgen. Yer shari waqti gézitining xewirige inkas yazghan tordashlar yene, dairilerning yéqindin buyan türlük belgilimilerni élan qilip, uyghur kadirlar hem oqutquchi-Oqughuchilarning roza tutushi, namaz oqushini chekligendin bashqa, hetta awam puqralarning normal diniy paaliyetliri hem kiyinishlirigimu türlük cheklimilerni belgilep, uyghurlarning diniy étiqadi hem milliy örp-Adetlirini depsende qiliwatqanliqini eyibligen.

Melum bolushiche, ilham toxti ependi ramizan kirgendin buyan, xelqara metbuatlardin birleshme agéntliqi, eljezire, gérmaniye awazi qatarliqlarning ziyaritini qobul qilip, uyghur élide bu yil ramizan mezgilide élip bérilghan bir qisim diniy cheklimiler hem xitay hökümitining uyghurlargha qaratqan milliy siyasitidiki mesililer heqqide toxtalghan. Ilham toxti ependi xelqara metbuatlarning ziyaritini qobul qilghinida, dairilerning uyghur élide barghanche kücheytiwatqan türlük diniy cheklimilirini tenqidlep, uyghurlarning diniy étiqadi hem örp-Aditidin ibaret nazuk héssiyatigha taqilidighan bu xil cheklimilerning uyghurlarning hökümetke bolghan naraziliqini kücheytip, uyghur élide yene bir qétimliq naraziliq herikiti yüz bérishige seweb bolushi mumkinlikini agahlandurghan.

Radiomiz igiligen bashqa uchurlardin melum bolushiche, ilham toxti ependining bu qétim béyjingdiki dölet amanliqini qoghdash xadimliri teripidin «chay söhbiti» ge élip kétilishi, «uyfurbiz» tor békitidiki ramizan mezgilide uyghurlar uchrawatqan cheklimiler heqqidiki xewerler, ilham toxti ependining xelqara metbuatlarning ziyaritini qobul qilip xitay dairilirining diniy cheklimilirini tenqidligini qatarliqlardin bashqa yene, nöwette barghanche jiddiylishiwatqan xitay weziyiti bilenmu munasiwetlik iken. Yeni xitayning 18-Qurultiyi harpisi mezgilide béyjingdiki erzdarlar, kishilik hoquq aktipliri, xitay hökümitining siyasetlirige qarshi naraziliq pikirlirini ipadiligen ilham toxti ependige oxshash ziyaliylar xitay saqchi dairiliri hem dölet amanliqini qoghdash xadimlirining nazaret obyéktigha aylanghan.

Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.

发表评论

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / 更改 )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / 更改 )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / 更改 )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / 更改 )

Connecting to %s