Ilham toxti xitay döletlik ichki amanliq xadimlirining tehditige uchridi

Uyghur biz tor békitining bügünki xewiridin melum bolushiche, ilham toxti ependi özining yéqinqi paaliyetliri seweblik, béyjingdiki dölet ichki amanliqini qoghdash xadimlirining tehditige uchrighan.
Muxbirimiz méhriban
2010-11-09
Ilham-tohti-liksiye-sozlimekte-305.jpg

Süret, washington pochtisi géziti bügün, 4 – Yanwar, élan qilghan proféssor ilham toxti “ghezeplengen bir az sanliq, awaz chiqiridighan jay tapti” dégen maqalining tordiki körünüshi.

Radiomiz igiligen bashqa uchurlardinmu ilham toxti ependining yéqinqi birnechche aydin buyan üzlüksiz halda dölet ichki amanliqini qoghdash xadimlirining tehditige uchrap kéliwatqanliqi melum bolmaqta.

Igiligen uchurlirimizdin melum bolushiche, ilham toxti ependi yéqinqi birnechche aydin buyan, özining birqatar paaliyetliri seweblik béyjingdiki dölet ichki amanliqini qoghdash xadimliri teripidin “bille chay ichip söhbetlishish” namida, tekshürüsh hem agahlandurushqa uchrap kelmekte iken.

Bu heqte uyghurbiz tori bir uchur tarqatqan. Bu yil 19 – Öktebir küni partlighan tibet oqughuchilirining, tibet rayonida qosh tilliq maarip nami astida tibet maaripini xitaylashturush qararigha qarshi naraziliq namayishidin kéyin, ilham toxti ependi qatarliq béyjingdiki kishilik hoquq aktiplirigha qaritilghan nazaret yenimu kücheytilgen.

Hökümet dairiliri tibet oqughuchiliri élip barghan “ana tilni qoghdash herikiti”ning uyghur oqughuchiliri arisidimu kéngiyishining aldini élish üchün, xitay ölkiliridiki uyghur oqughuchilirigha idiyiwi xizmet ishlesh, ularning herikitini tosush qatarliq taktikilarni qollanghandin bashqa, yash uyghur oqughuchiliri hem ziyaliyliri arisida yuqiri inawet hem tesirge ige ilham toxti qatarliq uyghur ziyaliylirigha bolghan nazaret we bésimni yenimu kücheytken.

Uyghur biz toridiki xewerdin melum bolushiche, béyjingdiki dölet ichki amanliqini qoghdash xadimliri ilham toxti ependini agahlandurup, tibet hem uyghur aptonom rayonida élip bériliwatqan qosh tilliq maarip siyasiti hem uning ijra qilinish emeliyiti heqqide emdi pikir bayan qilmasliqqa ündigen. Ular ilham toxti ependini agahlandurup, “eger emdi diqqet qilmisang, séning mesileng yenimu éghirlishidu,” dégen.

Ilham toxti ependi ötken hepte radiomiz ziyaritini qobul qilip, özining tibet oqughuchilirining ana til maaripini qoghdash telipini qollaydighanliqini, uyghurlarningmu oxshash mesilige alliqachan duch kelgenlikini bildürüp, uyghur aptonom rayonida ijra qiliniwatqan “qosh tilliq maarip” siyasitining, uyghurlarning rayi boyiche élip bérilmighanliqini tenqidligen idi.

Ilham toxti ependining uyghur biz tor békitining muxbirigha bildürüshiche, dölet ichki amanliqini qoghdash xadimliri uni agahlandurup, özlirining uning ehwalini éniq bilidighanliqini bildürgen. Ular sözide, uning kimler bilen paranglashqini, kimler bilen körüshkini, némilerni dégenlikini yaxshi bilidighanliqini éytqan. Ular, yene ilham toxti ependining ötken hepte shwétsiye, norwégiye, daniye hem amérika qatarliq döletlerning elchixana xadimliri bilen paranglashqanliqi heqqide toxtilip, “biz séning ailengni élip sirtqa qéchishqa teyyarliq körüwatqiningdin gumanliniwatimiz, chünki biz bu heqtiki uchurlarghimu ige bolduq,” dégen.

Dölet ichki amanliqini qoghdash xadimliri yene özlirining ilham toxtining nobél tinchliq mukapat sahibi liyu shawboni qoyup bérish heqqidiki imza toplash herikitige qatnashqanliqini bilidighanliqini éytqan.

Dölet ichki amanliqini qoghdash xadimliri ilham toxti ependini agahlandurup, uningdin “sen néme üchün tibetlerni qollaysen? néme üchün bu heqte chetel xewer agéntliqlirida öz pikringni bayan qilisen? meqsiting néme ?” dégendek soallarni sorighan.

Ilham toxti ependi uyghurbiz tor békitining muxbirigha özining soraq jeryanidiki pozitsiyisini bayan qilip, “men ulargha eger bizning dölet qanunida alliqachan belgilinip bolghan qanuniy hoquqlirimiz dexlige uchraydiken, özümning her waqit buninggha qarshi ikenlikimni bildürdüm. Uyghurlarning menpeetige paydisiz nerse bolidiken, özümning her waqit buninggha qarshi ikenlikimni bildürdüm. Men yene özümning her waqit uyghur hem xenzularning barawerliki üchün paydiliq bolghan ishlarni qollaydighanliqimni shundaqla uyghurlar bilen xenzular arisidiki munasiwetni yumshitishqa paydiliq bolghan herqandaq ishni qollaydighanliqini bildürdüm,” dégen.

Ilham toxti ependining bayan qilishiche, dölet ichki amanliqini qoghdash xadimliri ilham toxti ependini agahlandurup, “séning bu yaxshi könglüng séning yéqinliringgha azab hem bextsizlik élip kéliwatidu. Mesilen ularning turmushi hem xizmiti séning sewebingdin tesirge uchridi,” dégen. Ular méngish aldida ilham toxti ependini tekrar agahlandurup, “biz yene kélimiz. Biz üchün bu ishik téxi quluplanmidi,” dep popoza qilghan.

Ilham toxti ependi öz oqughuchilirigha dégen sözide dölet ichki amanliqini qoghdash xadimlirining özini “chay ichishke teklip qilishi” heqqide toxtilip, “men dölet ichki amanliqini qoghdash xadimliri bilen bu birnechche yil jeryanidiki tekrar uchrishishimdin shuni hés qildimki, ular méni qoyuwetmey méning herikitimni üzlüksiz közitip kéliwatidu. Ularning ichidimu bizge oxshash normal ademler bar elwette. Emma dölet ichki amanliqini qoghdash xadimliri yenila méni ‘chay ichish’ke teklip qildi, ularche qanunluq hésablanghan bu heriketning qanuniy asasi qanchiliktur? méning yene shundaq sorighum kéliduki, ‘chay ichish’ke teklip qilinghan ademning yene qanchilik qanuniy hoquqi qaldi?”

Ilham toxti ependi söhbet axirida uyghur biz torining muxbirigha öz iradisini ipadilep mundaq dégen: “étiqadi bar, ghururi bar uyghur bu xil ‘tehdit’lerdin qorqup qalmasliqi kérek, bolupmu köp hallarda mana mushundaq psixik hujumlargha uchrighan chaghda. Méningche pütün dölet boyiche her küni mingdin artuq adem dölet ichki amanliqini qoghdash xadimlirining aware qilishigha uchrawatsa kérek. Adette buningdin chong ishlar chiqmasliqi mumkin, chünki ular sizni agahlandurush bilen bille sizning aghzingdin özliri éhtiyajliq bolghan, özliri qiziqidighan axbaratlarni igileshke urunidu. Emma uyghur bolush süpitingiz bilen, siz yenila dölet ichki amanliqini qoghdash xadimlirining sizge dégen geplirini köpchilikke bildürüshingiz kérek. Méning élxet adrésim torda yéziqliq, yaki uyghur biz tor békitining xelqaraliq tor békiti arqiliq désingizmu bolidu. Eger siz bir mesilige uchrisingiz, u halda dunya sizning ehwalingizdin xewerdar bolidu. U halda sizni qollashqa hem sizni qutquzushqa purset bolidu.”

Biz igiligen uchurlardin melum bolushiche, bultur”5 – Iyul ürümchi weqesi”din kéyin, dölet ichki amanliqini qoghdash xadimliri ilham toxti ependige qaritilghan nazaretni üzlüksiz kücheytken bolup, bulturdin buyan ularning ilham toxti ependini “chay ichish”ke teklip qilishi adettiki ishqa aylinip qalghan. Ular ilham toxti ependining paaliyetlirini üzlüksiz cheklep kéliwatqan bolup, bu yil ilham toxti ependining türkiyidiki ilmi muhakime yighinigha bérishila cheklinip qalmastin hetta öktebir éyida uning öz yurti atushqa bérip, uruq – Tughqanlirini yoqlishighimu ruxset qilinmighan idi.

Közetküchilerning qarishiche, nöwette ilham toxti ependi xelqara metbuatlarda eng köp ziyaret qiliniwatqan tonulghan uyghur ziyaliyisi bolush süpiti bilen, uning ish – Paaliyetliri hem dölet ichide qandaq muamilige uchrawatqanliqi xelqara jemiyetning diqqet nuqtisigha aylanghan bolup, xitay dölet ichki amanliqini qoghdash xadimlirini biaram qiliwatqinimu ene shu iken.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

发表评论

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / 更改 )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / 更改 )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / 更改 )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / 更改 )

Connecting to %s