‘ Uyghurbiz ‘ tor béti taqaldi, ilham toxti nezerbent astida

Weten ichi sirtida küchlük tesirge ige bolghan “uyghurbiz” tor béti 20 ‏ – Mart küni, taqiwétildi. Bu mezkur tor betning mushu ay ichide ikkinchi qétim, qurulghandin buyan 6 ‏ – Qétim taqilishidur.
Muxbirimiz shöhret hoshur 
2009-03-24
 
Ilham-Nur-Uyg-Ishsizlar-305
Süret, uyghur diyaridiki melum bazarda toplushup turushqan uyghur ishsiz yashliridin bir körünüsh. Xitayning uyghur aptonum rayoni reisi nur bekri we uyghur ziyaliysi ilham toxti yéqinda ayrip halda uyghur yashliridiki ishsizliqlar toghrisida oxshimighan qarashlirini otturigha qoyushqan.
RFA Photo
 

4 Kündin buyanqi igileshlirimizdin melum bolushiche, mezkur tor betning sahibi, musteqil tetqiqatchi ilham toxti nöwette nezerbend astida.

“Uyghurbiz ” tor béti xitay asasi qanunliri yol qoyghan dairide uyghurlarning heq – Hoquqi heqqide maqale we inkaslarni élan qilip kelmekte idi. 

Ilham toxti ötken ayda radiomiz ziyaritini qobul qilghanda, uyghurlarda ishsizliq nisbitining dunya boyiche birinchi orunda ikenliki, uyghur rayonida barawer güllinish siyasiti bolmisa, muqimliqning shekillinelmeydighanliqi, hazirqi ehwalda uyghur rayonining köchmenge éhtiyaji yoqluqi qatarliq bir qatar réal mesililer heqqide qarashlirini bayan qilghan hem bu mesililerning tüzelmeywatqanliqining seweblirining birining uyghur aptonom rayonining reisi nur bekrining, layaqetlik bir reis emesliki bilenmu munasiwetlik ikenlikini körsetken idi.

Ilham toxti yene fransiye axbarat agéntliqining ziyaritini qobul qilghanda, guantanamodiki uyghurlarning chetelde qélishi kéreklikini bildürgen idi. Ilham toxti, xitaygha qaytqandin kéyinmu, dawamliq türde ziyaritimizni qobul qilghan, qanungha xilapliq qilmasliqni asasi ölchem qilip turup, oxshimighan pikirlirini bayan qilip kelgen idi.

Mushu ayning 12 ‏ – Künidin bashlap, ilham toxti bilen alaqimiz üzüldi. Ilham toxti ailisige qilinghan téléfonlirimiz 12 kündin béri jawabsiz qalmaqta. Ismini ashkarilashni xalimighan béyjingdiki bir uyghur ziyaliysi amérikidiki los anjilis waqti gézitining mudirining ilham toxti bilen körüshüsh üchün 3 kün béyjingda saqlighanliqi, emma körüshüshke imkan bolmighanliqini bildürdi. Her xil menbelerdin igilishimizche, ilham toxtining xizmitini normal dawamlashturuwatqanliqi, emma axbarat sahesi bilen körüshishining cheklengenliki melum bolmaqta. 

Biz bu ehwalning rastliqini ispatlash üchün, merkizi milletler uniwérsitétining alaqidar bölümlirige téléfon qilduq. Uniwérsitétning kadirlar bashqarmisi bilen teshkilat bashqarmisi, ilham toxtining normal xizmet ishlewatqanliqini, emma uninggha kelgen awarichiliqtin xewersiz ikenlikini bildürdi. Uniwérsitétning teshwiqat bashqarmisi, ilham toxti heqqidiki soalimizgha ikkilinish ichide jawab berdi.

Biz ilham toxti ishlewatqan, iqtisad fakultétidin ehwal igiliginimizde, ehwalni uniwérsitétning qoghdash bölümidin sorishimizni tewsiye qildi. Qoghdash bölümi ilham toxtini nezerbend astigha almighanliqini bildürdi. Yene gheyriy resmiy menbelerdin biri, ilham toxtining mektep qoghdash bölümi teripidin emes, dölet bixeterlik tarmaqliri teripidin nazaret astigha élinghanliqini bayan qilidu.

Xizmetdashliridin birining bayan qilishiche, ilham toxti yekshenbe küni uniwérsitétta ötküzülgen noruz paaliyitige qatnashqan, emma ilhamning béshigha qandaq awarichiliq kelgenliki,  bu xizmetdéshighimu namelum we yaki u bu heqte pikir bayan qilishqa jüretsiz. 

Gerche mektep mesulliri ilham toxtining nezerbend astida ikenlikini inkar qilghan bolsimu, ilham toxtining 12 mart küni “sinakom” tor bétide élan qilghan tesirat xatirisi uning nezerbend astida ikenlikini körsetmekte. U mezkur xatiriside öz ehwal heqqide mundaq deydu: ” men nahayiti éghir tehdit we bésimlargha duch kéliwatimen…. Bir mezgil süküt qilishqa mejbur bolup qaldim …. Sepdashlirimning méni toghra chüshinishini we paaliyitimizni dawamlashturushini ümid qilimen.” 

Ilham toxti mezkur xatiriside yene hayatida qanungha xilap héchqandaq xataliq ötküzmigenlikini, xitay dölitining menpeeti we uyghur millitining teqdiri heqqide üzlüksiz izdengenlikini we pikir bayan qilghanliqini, buning beziler teripidin xata terepke buruliwatqanliqini eskertken we dostlirini mezkur yolda tewrenmeslikke chaqirghan. 

” Uyghurbiz” tor bétining taqilishi nöwette weten ichidiki bir türküm uyghur ziyaliylirining naraziliqini qozghimaqta؛ ilham toxtining qelimining toxtap qélishi bolsa, uning hayatiy bixeterliki heqqide endishe peyda qilmaqta. 

Weten ichidiki uyghur torbetliridin biride “uyghur biz” tor béti heqqide mundaq déyilidu: ” ‘uyghurbiz’ tori uyghurlarning yürek sadasini eks ettürüwatqan bir tor. ‘Uyghurbiz’ tori milletler ara chüshinishni ilgiri sürüwatqan bir tor, men bu torning eng qisqa waqit ichide qayta échilishini ümid qilimen.” 

Inkaslardin biride ilham toxti heqqide mundaq déyilidu: “ilham toxti, ziyaliy dégen sözge emeliy herikiti bilen éniqlima béreligen, uyghurlarning yene bir ot yürek oghlani, u yétük iqtisadshunas, qanunshunas we maaripchi, dölet uyghur xelqi söyidighan kishilerni jazalap, uyghur xelqi yirginidighan kishilerni mukapatlash enenisige xatime bérishi kérek.” 

Ikki kündin béri weten ichidiki uyghur tor betliridiki inkaslarda omumyüzlük halda, uyghurbiz torining qayta échilishi we ilham toxtining bixeterlikini qoghdash heqqidiki tilek we arzular bayan qilinghan. 

Biz bügün uyghur ziyaliyliridiki bu endishini fransiyining béyjingda turushluq elchixanisigha melum qilip, fransiye terepning ehwaldin xewiri bar – Yoqluqini soriduq we tor betning taqilishi we ilhamning nezerbent astigha élinishining uning fransiye ziyaritidin kéyin yüzbergenlikini eskerttuq. Elchixanining axbarat bayanatchisi, bu ehwaldin xewersiz ikenlikini, bu heqte soalimiz bolsa, fransiye tashqi ishlar ministirlikining yiraq sherq bölümige téléfon qilishimizni tewsiye qildi.

Fransiye tashqi ishlar ministirlikimu ehwaldin xewersizlikini, bu heqte emdi tekshürüsh élip baridighanliqini we birqanche kün ichide ilham toxtining ehwalidin igiligen melumatidin bizni xewerdar qilidighanliqini bildürdi. 

Hörmetlik oqurmenler, yuqirida biz silerge “uyghur biz” torining xitay dairiliri teripidin taqiwétilgenliki we ilham toxtining nezerbent astigha élinghanliqi heqqide tepsiliy xewer berduq.

发表评论

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / 更改 )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / 更改 )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / 更改 )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / 更改 )

Connecting to %s