Xelqara qelemkeshler jemiyiti we ziyaliylar xitayni ilham toxtini qoyup bérishke chaqirdi

8 – Iyul küni béyjing waqti seherde musteqil tetqiqatchi, uyghurbiz torining sahibi, merkiziy milletler uniwérsitétining dotsénti ilham toxtining xitay hökümiti teripidin, ” 5 – Iyul ürümchi namayishi” ning yüz bérishige qutratquluq qilghuchilarning biri dep qolgha élinishi, xelqara jemiyette ghulghula peyda qildi.
Muxbirimiz mihriban
2009-07-13
 
ilham-tohti1-305
2009 – Yili féwralning axirida, ilham toxti fransiye ziyaritide chüshken süriti.
RFA Photo / Shohret Hoshur
 

11 – Iyul küni,xelqara qelemkeshler jemiyitining londondiki bash orgini bolghan türmidiki qelemkeshler üchün heriket qollinish komitéti xelqara qelemkeshler jeiiytining ezasi uyghur yazghuchisi, uyghurbiz tor bétining sahibi, béyjing merkizi milletler uniwérsitéti iqtisadshunasliq institutining dotsénti ilham toxti heqqide 2009‏ – Yil 27‏ – Nomurluq jiddiy axbaratini élan qildi. Axbaratta xitay hökümitining béyjingda ishlewatqan uyghur yazghuchisi ilham toxtini qolgha alghanliqini qattiq eyiblidi we xitay hökümitining yazghuchi ilham toxtini “puqraliq hoquqi we siyasiy hoquq heqqidiki xelqaraliq kélishim” ning 19‏ – Maddisigha asasen derhal qoyup bérishi kéreklikini körsetti. 

Alma gézitining 12 – Iyuldiki xewiride béyjingdiki xitay yazghuchisi wang lishüng bayanat élan qilip,xitay hökümitining ilham toxti qurghan “uyghurbiz tor” bétining uyghur aptonom rayoni reisi nurbekri teripidin “5 – Iyul ürümchi ” namayishining partlishigha sewebchi bolghan dep eyiblinip, ilham toxtining qolgha élinishini pütünley asassiz dep tenqidlidi. 

Wang lishung bayanatida, ” 5 – Iyul ürümchi weqesi”ning xitay hökümitining bu yillarda tibet we uyghur élide yürgüzüwatqan qattiq qol siyasitining netijisi ikenlikini, bu mesuliyetni esli xitayning uyghur aptonom rayonidiki yerlik hökümet dairiliri oz üstige élishi kéreklikini tekitlep, xitayning uyghur aptonom rayonigha teyinligen reisi nurbekri qatarliqlarning hökümetning az sanliq milletler rayonida yürgüzgen qattiq qol siyasiti sewebidin kélip chiqqan naraziliq herikitidiki mesuliyetni ilham toxti we uyghurbiz tor bétige artip qoyushini qattiq tenqidlidi. Wang lishung xétide,xitayning ilham toxtini qolgha élishi, milletler arisidiki öchmenlikni téximu kücheytiwétip weziyetni qatmal haletke chüshürüp qoyidighanliqini tekitlidi.

Boshün tor bétining bügünki xewiride yene, xelqaradiki 158 neper ilim ehlining, xitay hökümitidin ilham toxtini qoyup bérish heqqide yazghan imzaliq xéti élan qilindi. Xette xitay hökümitige töwendiki 8 telep qoyuldi.

1. Ilham toxti ependi,közge körüngen uyghur ziyaliysi, u milletler ara dostluqni kücheytishte körünerlik töhpe qoshqan jamaet erbabi, u hökümet teripidin, jinayetkar dep jazalanmasliqi kérek.

2. ” Uyghur biz “tor béti uyghurlar bilen xitaylar arisidiki chüshinishni ilgiri süridighan tor béti, bu tor béti bölgünchilikni we zorawanliqni teshebbus qilmidi.

3. Uyghurbiz tor béti tordashlarning oz pikrini erkin bayan qilidighan tor béti bolup,tor abuntlirining pikri we köz qarishi peqet özigila tewe, buninggha tor béti jawabkar bolmasliqi kérek, bu xelqara tor qanunida belgiligen qaide we tuzum.

4. Hökümet aldi bilen tibet we uyghur élige qaratqan siyasitidiki özining xataliqini üstige élishi kérek, qanundin yochuq izdep bashqilarni bu mesuliyetning qurbanliqi qilmasliqi kérek.

5. Ilham toxti ependige qarita qollinilghan her qandaq jaza, milletler arisidiki düshmenlikni kücheytiwétidu,eqliy dialog dairisini taraytip,mesilini murekkepleshtürüwétidu.

6. Eger hökümet terep proféssor ilham toxti ependi ustidin eyiblesh élip barmaqchi bolsa,choqum ochuq – Ashkara halda xelqning inkasini élishi, bolupmu uyghurlarning pikrini élishi kérek.

7. Ilham toxti ependining tor bétide élan qilghan ashkara bayanatidiki pikrige hörmet qilip, adwokatni uning özining tallishigha yol qoyush, hökümet terep adwokat belgilimesliki kérek.

Telepnamining 8 – Maddisida xitay hökümitige agahlandurush bérilgen bolup, ziyaliylarning axiriqi telipini mundaq ipadiligen: “biz hökümetning shu nersige diqqet qilishini tekitleymizki, ilham toxtigha oxshash uyghurlar bilen xitaylar otturisidiki chüshinishte köwrüklük rol oynawatqan bir ziyaliy düshmen dep qaralsa, undaqta kim dost hésablinidu ? u chaghda hökümetke xushametchilik qilidighanlardin bashqilarning hemmisi dushmen hésablinamdu ‏ – Qandaq ? xitaydiki milliy mesilimu meghlubiyetke yüzlinidu, xalas!”

uighurbiz.net Tor bétining 10 – Iyuldiki xewiride,uyghurbiz tor bétining shangxey shehiridiki alahide teklip qilinghan muxbiri saw goshing maqale élan qilip, ilham toxti ependi we uyghurbiz tor béti heqqide toxtalghan. 

Aptor maqaliside, uyghurbiz tor bétining 2 yil ilgiri xitay hökümiti teripidin taqiwétilgendin kéyin tor bétining chetelge yötkilip, qayta échilghan bolsimu lékin xitay hökümiti teripidin teqib astigha élinip kop qétim taqiwétilgenlikini, shundaqla ilham toxti ependi bu yil 3 – Ayda fransiye ziyariti jeryanida uyghur aptonom rayonining uyghurlargha qaratqan milliy siyasitini we hazirqi reisi nurbekrini tenqidligenliki uchun bu qétim ” 5 – Iyul ürümchi namayishi ” partlighanda, uyghur aptonom rayoni reisi nurbekrining ashkara halda ilham toxti we uyghurbiz torbétini bu weqede qutratquluq qildi dep eyiblep, ilham toxtidin och éliwatqanliqini tekitlidi.

Aptor maqaliside ilham toxtining 8 – Iyul küni kéche saet 12:50 de béyjingdiki tordash dostigha téléfon qilip, ” men hökümetning resmiy uqturushini tapshuruwaldim,bu belkim sizning ilham toxtining awazini axirqi qétim anglishingiz bolup qélishi mumkin., uyghur aptonom rayonining reisi nurbekri janabliri, uyghurbiz tor bétini bu qétimliq ürümchi zorawanliq weqeside qutratquluq qildi dep eyiblewatidu, bu manga qilinghan töhmet,men hergizmu zorawanliq herikiti élip bérishqa qutratquluq qilghinim yoq, zorawanliq we öchmenlik her qandaq milletke yaxshiliq élip kelmeydu, héchkimmu milliy öchmenlik keltürüp chiqarghan tragédiyilik aqiwetni körüshni xalimaydu “dégenlikini yazdi.

Uyghurbiz we wetinim tor bétidiki tordashlar ilham toxtining bu qétim qolgha élinish sewebliri heqqide oz inkaslirini bildürüp, ilham toxtining bu yil 3 – Ay mezgilide fransiye ziyariti jeryanida, chetel muxbirlirining ziyaritini qobul qilghan chéghida, ashkara halda uyghur aptonom rayonluq hökümetning yerlik uyghurlar ustidin yürgüzüwatqan qattiq qol siyasitini tenqid qilghanliqi hem nur bekrini ” layaqetlik reis emes” dep tenqidligenliki uchun, uyghur aptonom rayon bashliqliridin nurbekri qatarliqlarning bu qétim ” 5 – Iyul ürümchi weqesi” ni bahane qilip ilham toxtidin och éliwatqanliqini ilgiri sürdi.

Tünügün uyghurbiz tor bétining aktip ishtirakchiliridin biri bolghan, uyghur ilidiki melum bir ziyaliy erkin asiya radio istansisining uyghur bölümige téléfon arqiliq, hazir uyghur ilide uyghurbiz tor bétige maqale yazidighan barliq tor abontlirining hökümet teripidin sürüshtürülüwatqanliqini, öziningmu teqib astigha élinghanliqini xelqara kishilik hoquq jemiyetlirige yetküzüp qoyushini hawale qilghan.

发表评论

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / 更改 )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / 更改 )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / 更改 )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / 更改 )

Connecting to %s